viernes, 3 de febrero de 2017

Ciníochas

An metro i bPáras, sa bhliain 2000.

Naíchóiste in aice leis an doras.

Isteach le bean ghalánta. 

Chrom sí, meangadh uirthi, leis an leanbh a fheiceáil.

Tharraing siar le gramhas.

Bhí aghaidh dhorcha ar an leanbh.




martes, 3 de enero de 2017

Cathair Calvin







Tá an suíomh cois locha go hálainn. 



Cathair ghlan, sráideanna glana agus crainn go leor.




Tá cáil ar na huaireadóirí




agus ar an daonlathas.



Dar leis an scríbhneoir Argaintíneach ní raibh aon chathair ar domhan chomh deas le cónaí inti.



Feicim cosúlachtaí le Bilbao na mBascach anseo:




agus anseo:



Bhí cáil ar an chathair tráth mar cheanncheathrú fhear an athrú creidimh, Jean Calvin  fear nach raibh mórán dúil aige sa damhsa, 


san ealaíon, 



ná san amharclann, 



ná sna Giúdaigh.


Tháinig siad slán in ainneoin na n-ainneon: 



Agus tá an Ghinéiv ina tearmann do thuairimí éagsúla


Agus ar ndóigh do lucht an rachmais: 






jueves, 29 de diciembre de 2016

Scéilín

Triúr ban óg ag doras na bialainne, ag comhrá. 
Agus é ag dul timpeall orthu labhair bean díobh.
“Cogar, cogar.”
D’amharc sé uirthi. 
Bhí sí slachtmhar go leor, ach folús éigin sna súile, amhail is nach raibh a dhath déanta riamh aici.
Thug sé cluas di.
“An rachfá a luí liom?”
Labhair sí go réidh, amhail is dá mbeadh sí ag fiafraí de cén t-am é.  
Níor lig sé aon iontas air.
“Anois díreach, nó ar ball? Anseo nó in áit níos príobháidí?”

“Anocht. Tar chuig m’árasán. Scríobh sí seoladh ar bhlúirín páipéir as a leabhar nótaí agus chuir isteach ina lámh é. 

Lean sé air, an blúirín ina phóca aige, chaithfeadh sé sa bhruscar é níos déanaí.

Ach bhí an blúirín páipéir ina phóca go fóill agus é ag baint de le dul a luí. 

Ní raibh an t-árasán rófhada óna áras féin. Ghléas sé é féin arís agus amach leis. Ní raibh aon am luaite aici.

Lig sí isteach é agus é ag druidim le meán-oíche. 

Níor chuir sí aon am amú ag comhrá ná níor thagair sí bia ná deoch dó. 

Díreach chun na leapa agus bhain siad díobh. 

Rinne a gcolainneacha na gníomhartha a dhéantar ar ócáidí dá leithéid, gan fabht gan teip.

Ar chríochnú dóibh d’amharc sé ar a haghaidh gheal, lonrach le hallas. Níor mhothaigh sé riamh chomh fada ar shiúl ó dhuine a bhí chomh gar dó.

“Bhí sé sin go deas, ach ní dhéanfaidh mé arís é.”

“Ná mise. Beidh sé mar chuimhne agam agus mé liom féin sa bhfolcadán.”


Chonaic sé ó am go ham í, ach níor bheannaigh siad fiú dá chéile.



martes, 27 de diciembre de 2016

Crois i láimh amháin, bábóigín adhmaid sa láimh eile

Thabharfá suntas di agus í ina seasamh sa scuaine don eitleán go Santo Domingo. Bhí sí ard, i bhfad níos airde ná na fir agus na mná Doimineacacha a bhí ar a mbealach abhaile. Agus na cosa fada nochta, neamhchosúil leis na mná eile uilig a raibh brístí ró-theanna géine orthu. Ní raibh sí ag caint le duine ar bith acu oiread sa slua glórach meidhreach, a haghaidh druidte.

Ar an eitleán thóg sí crois amach as a máilín, agus bábóigín adhmaid, agus choinnigh greim dhlúth ar an dá chomhartha de na creidimh atá ag spairn le chéile ar oileán Hispaniola leis na cianta. D'fhan sí socair ar an eitilt as Nua Eabhroc go dtí go raibh muid ag tuirling, agus tháinig an chrois agus an bhábóg amach aris, greim chomh teann aici orthu go sílfeá go mbrisfeadh siad.


jueves, 22 de diciembre de 2016

Ag Filleadh ar na Meánaoiseanna

Nuair a bhí mé i mo ghasúr bhíodh páipéir nuachta na hÉireann lán de thuairiscí agus de thuairimíocht faoina raibh ag tarlú sa Bhreatain. Ba léir go raibh lár na cruinne i Londain Shasana dar le lucht ceannais na tíre. In ainneoin na hathbheochana cultúrtha agus intleachtaí a tharla ag deireadh an 19ú haois, ghlac an mhórchuid de na daoine leis na caighdeáin agus na sainmhínithe coilíneacha ar an saol i gcoitinne. Tá an dearcadh sin láidir i gcónaí agus is féidir a rá, creidim féin, go bhfuil an cultúr céanna in Éirinn, mar thír nó mar stát nó mar 'oileán' agus atá san oileán soir uainn. Ach níl sa Bhreatain anois ach coilíneacht de chuid na himpireachta is cumhachtaí a tháinig ann riamh, Stáit Aontaithe Mheiriceá, agus tá croílár na cumhachta le fada an lá ar an an leathchruinne lastall den Atlantach, ní in aon chathair amháin, mar a bhí croí Impireacht na Breataine, ach i dtrí nó i gceithre ollchathair nó lárionad éagsúil airgeadais, polaitiúil, agus cultúrtha.

Bhíodh polaiteoirí agus lucht gnó agus tráchtairí na hÉireann i gcónaí ag tagairt don dóigh a raibh rudaí níos fearr thall i Sasana, bóithre, oideachas, córas teileafóin - bhí gach rud níos fearr thall agus ba mhór an náire dúinne in Éirinn nach raibh muid ábalta an caighdeán ard céanna a bhaint amach. Chonacthas dom go raibh an rud céanna amhlaidh maidir leis na ceisteanna móra sóisialta, bhí náire ar dhaoine áirithe go raibh aon difear idir an Phoblacht agus an Ríocht, má bhí colscaradh agus ginmhilleadh sa Ríocht Aontaithe ba chóir go mbeadh na dlíthe céanna againne, ní ar mhaithe le cearta daonna nó saoirse pearsanta. Lean an lúitéis seo ar aghaidh mar gheall ar bhalla ollmhór intleachtach an Bhéarla. Is beag duine a rinne tagairt do thíortha beaga san Eoraip a raibh a dteangacha féin acu, a raibh saoirse bainte amach acu ó impireachtaí agus a d'fhulaing gorta agus géarleanúint agus gach drochíde eile a d'fhulaing muintir na hÉireann. Bhí an dream coimeádach a tháinig i gcumhacht tar éis an Éirí Amach, agus atá i gcumhacht ó shin, chomh dírithe sin ar dhomhan an Bhéarla nár thug siad faoi deara go ceann i bhfad go bhféadfaí rudaí a dhéanamh ar bhealach eile, agus go raibh an bua á fháil ag an Danmhairg, an Ísiltír, agus tíortha eile orainn i margadh na Breataine féin, gan an táirmheon a ghabh lenár n-iarrachtaí féin. Bhí na Sasanaigh á leanúint againne, agus na Sasanaigh ar a ndícheall ag sodar i ndiaidh SAM. Ghlac na Sasanaigh leis ar ndóigh gur mar sin ba cheart do rudaí a bheith, ach go raibh tréithe aisteacha ag na hÉireannaigh nár thuig siad. Ní fhéadfaí a bheith ag súil go mbeadh dream fiáin leathchraiceáilte ar nós na nGael ábalta rudaí a dhéanamh i gceart.

Ach mar a deirim, bhí ceannas ag SAM ar Shasana agus an ceannas sin ag leathnú ar fud an domhain. Fiú tar éis 70 bliain tá arm Mheiriceá neadaithe sna tíortha a chaill an dara cogadh domhanda, agus tionchar dá réir ag SAM ar shaoirse pholaitiúil na Gearmáine agus na Seapáine go háirithe. Is le cead agus le comhoibriú Mheiriceá atá airm núicléacha ag an Bhreatain, agus is faoi cheannas Mheiriceá a théann an Bhreatain chun cogaidh chomh minic.


Deir Meiriceánaigh go minic go bhfuil an-éagsúlacht sna Stáit Aontaithe agus nach ceart dúinne san Eoraip iad a mheas amhail is dá mba bhúir aineolacha iad uilig. Labhraítear faoin eite dheis agus an eite chlé, sóisialachas agus liobrálachas agus caipitleachas agus saoirse agus ilghnéitheacht. Conas a bheadh aithne ag daoine eile ar thír chomh mór agus chomh héagsúil? Tá aithne ag an domhan ar Mheiriceá, mar a thugann siad orthu féin, cé go bhfuil Meiriceá mór eile ann, thuaidh agus theas. Táimid ar maos i gcultúr Mheiriceá, tá aithne againn ar mhainicíní, ar cheoltóirí, ar 'réaltaí' teilifíse agus scannán, agus dá réir sin spléachadh againn ar an chultúr a léiríonn na Meiriceánaigh dóibh féin. Ní féidir linn gan aird a thabhairt ar a bhfuil ag tarlú sna Stáit Aontaithe, tír ollmhór ar nós tarbh eilifinte atá fásta suas ina cholainn ach anaibí go fóill ina intleacht, dea-mhéin ann don domhan de ghnáth, ach chomh liobarnach útamálach, mór, sin go bhfuil easair asail á dhéanamh aige ar scála ollmhór dá thimpeallacht, agus is é an domhan uile a thimpeallacht.

Níor chuir torthaí an toghcháin i SAM aon iontas orm, ach is cinnte go bhfuil uafás agus eagla orm. Is pearsanú é an tUachtarán nuathofa ar an eilifint anaibí, ach sa chás seo is eilifint bhuile é ar chuma leis cad a bhriseann sé nó cé a ghortaíonn sé lena mhianta féin a shásamh. Is oth liom a rá gur fada cuid againn den tuairim go bhfuil an claonadh sin go láidir sna Poncáin, cuma liobrálach nó caomhach iad, nach raibh lucht intleachta Mheiriceá féin den tuairim sin blianta ó shin? Le tamall de bhlianta anuas, tá mé féin den tuairim go bhfuil an domhan ag filleadh ar na meánaoiseanna, le seilbh ag mionlach beag bídeach ar shaibhreas an domhain, agus cíos, ús nó dúmháil gearrtha acu ar an chuid eile againn.

Beidh le feiceáil an bhfuil an teacht aniar ionainn leis an daonlathas a shábháil sna blianta beaga atá romhainn. Níl mórán dóchais agam, mar go bhfuil an meon feodach chomh láidir sna tíortha is cumhachtaí agus ag leathnú ar fud na cruinne. ...


miércoles, 14 de diciembre de 2016

An Rud a Rinne Hitler leis na Giúdaigh.

Áit éigin ar an Lagán a fuair mé an síob. In aice le Bealach Féich is dóigh liom, mé ar mo bhealach ó dheas. Thart fán bhliain 1977. Fear maol tuaithe ag tiomáint. An comhrá ceart go leor ar feadh tamaill, an aimsir, cá bhfuil do thriail, cad as duit.... Nuair a luaigh mé Gaoth Dobhair d'athraigh sé. Tháinig cuthach air.

'Sin an áit a bhfuil daoine ag troid faoi chearta teanga mar dhea, ag cur isteach ar an aifreann, ag scrios na gcomharthaí bóthair.... An boc sin as Doire, cén t-ainm atá air? Ó Mianáin? An bhfuil a fhios agat cad ba chóir a dhéanamh lena leithéid? An rud a rinne Hitler leis na Giúdaigh!'

Céad slán le Proinias Ó Mianáin a fuair bás i rith an tsamhraidh. Duine síochánta caidreamhach cineálta. Sheas sé agus labhair sé amach faoi na rudaí ar chreid sé iontu. D'fhéadfá a rá gur tharraing sé trioblóid air féin, ach is iad na daoine a dhéanann an gníomh garbh a bhíonn ciontach, ní hiad siúd a labhraíonn amach.

Nuair a bhí an tOireachtas ag tosú i nGaoth Dobhair sa bhliain 1984, chuala muid go raibh sé i ndiaidh bailiú leis go Doire lena bhean agus a chlann. Bhí daoine nach dtabharfadh cead cainte dó.

Tá muintir na hÉireann cineálta, cáirdiúil fáilteach, dar linn féin agus go leor daoine eile. Ach má labhraíonn tú amach, má tá tú éagsúil agus má theastaíonn uait cur fút inár measc agus dath eile ar do chraiceann nó creideamh éagsúil agat, ní fada go dtagann an claonadh faisisteach chun cinn.

Shamhlaigh mé riamh gur duine de lucht leanúna Fhine Gael an tiománaí sin a thug síob dom fadó, ach anois, creidim go bhfuil an mianach céanna ar gach taobh.

miércoles, 2 de noviembre de 2016

Searmanas



Bhí orainn éirí go luath an mhaidin sin, éiríonn an ghrian go luath i lár an tsamhraidh. Bhí ciorcal clocha tógtha ar imeall an bhaile agus bhí na draoithe agus na baird laistigh de. Daoine i róbaí fada de dhathanna éagsúla, an chuid is mó acu sean go maith. Tharraing duine acu claíomh as a thruaill agus ghlaoigh amach focal éigin ar nós 'Heddwch'. D'fhreagair an slua leis an fhocal céanna agus cuireadh an claomh ar ais sa truaill. Dúirt duine éigin liom do chogar nach bhféadfaí an fhéile a reáchtáil ach le linn síochána. Rinneadh a lán cainte agus fógraí i dteanga na tíre, agus tháinig scuainí daoine i láthair, isteach sa chiorcal. Bhí an fear as an Chorn ina measc, agus na Briotánaigh, ach na Gaeil ar leataobh mar nach raibh muid páirteach san eagraíocht. I ndiaidh d'fhir agus mná i róbaí gorma agus glasa a n-áít a ghalcach sa chiorcal tháinig slua isteach i róbaí fada bána.



Bhí sé chomh sollúnta le haifreann. Ach nuair a chonaic mé na seanleadanna seo gléasta i mbán dúirt mé de chogar; 'Here come the virgins' agus phléasc na hAlbanaigh amach ag gáire - níor éirigh liom Gáidhlig ná Gaeilge a bhaint as ceachtar acu i rith mo chuid ama ag an Eisteddfod.

Chas an tAlbanach chugam
'You're good' ar seisean. Ach bhí daoine ag stánadh orainn. Chuir muid dreach sollúnta orainn arís agus lean an searmanas ar aghaidh. Ba iad lucht na róbaí bána na draoithe, b'fhearr a bheith múinte.

Ar chúis éigin is maith le daoine searmanais, agus is dócha go raibh folús fágtha i saol na mBreatnach nuair a ghlac siad leis an athrú creidimh, le scrios na mainistreacha agus na ndealbha, le díbirt na Laidne agus na maisiúchán as na teampaill. Is féidir a rá go raibh rath ar an iarracht a rinne Iolo Morgannwg nuair a bhunaigh sé an Gorsedd beagnach dhá chéad bliain ó shin le cultúr 'Ceilteach' na Breataine, mar a shamhlaigh sé é, a athbheochan. Glacadh leis an Iolo seo, nó Edward Williams mar a baisteadh air, mar shaoi agus mar shaineolaí ar litríocht agus stair na Breataine agus leantar ar aghaidh leis na nósanna a bhunaigh sé sa lá inniu féin. Rinne sé obair iontach scoláireachta, ach go leor cumadóireachta chomh maith, mar a léirigh an scoláire G.J. Williams, timpeall 90 bliain ó shin.

Chuimhnigh mé ar an lá sin in Bro Colwyn in 1995 agus mé i láthair ag searmanas mór sollúnta de chuid na hEaglaise Caitlicigh i Madrid an lá cheana, an Cairdinéal ón Róimh agus easpaig agus abaí i mórshiúl isteach in Ardeaglais Madrid, ina róbaí agus a hataí le ceathrar sagart a maraíodh le linn an Chogaidh Chathartha a dhearbhú ina mbeannathaigh ........